• Tue. Oct 27th, 2020

हिमालयन ट्रिबुन

चाखलाग्दा खबर, विश्लेषणात्मक बिचार

‘जबज’ को जजमानी

ByHT

May 16, 2020
Spread the love

सुरेश आचार्य ।

कम्युनिष्ट सर्वहारावर्गका लागि आज एकदिन जबज (जनताको बहुदलीय जनवाद) को चर्चा गरिने दिन हो ! नेपाली काॅग्रेस नजिकका एकजना मित्रले पाॅच दशकअघि सर्वहारा शव्दलाई काउन्टर दिन आफ्नो नाममा ‘झुत्रे’भन्ने शव्द टाइटल स्वरूप राखेका थिए । तर पाॅचदशक यता उनले त्यो टाइटल लेख्न छोडेका थिए । पोहोर साल मैले उनको सम्मानजनक तरिकाले नाम पुकार्दै ‘ए फलानो झुत्रे’ नमस्कार है भने । सबै वरपरका उनका चेलाचपेटा गलल हाॅसे । ती ‘झुत्रे’ दाई एकाएक रातोपिरो हुदै रिसाउदै मलाई भने ‘आइन्दा मलाई झुत्रे नभन्नू, अव म त्यो भन्दा सोच र साधनका हिसावमा धेरै अगाडि बढी सके !’ मैले हुन्छ भने, किनकि मलाई विवाद गर्नु थिएन ।

मैले आज यो लघुलेखमा कम्युनिष्टहरूलाई सुरूमै ‘सर्वहारा’ शव्दको स्मरण गराएको छु, तर कसैलाई मन परोस वा नपरोस, शाव्दिक रूपमा सर्वहाराको अर्थ ‘तन्नम’ अर्थात सोच र साधनमा ‘हरिकंगाल’ भन्ने नै अर्थ लाग्छ ।

यस पृष्ठभूमीमा नेपालमा बहुदलीय संसदीय व्यवस्थाका भाष्यकार, व्याख्याकारहरूले विभिन्न दर्शन, विचार र कोणबाट विभिन्न नौरङ्गी नाममा आआफ्नो पार्टी वा समुहको बैचारिक धारको प्रतिपादन र ब्याख्या गर्दैआएका छन् ।

हिन्दू धर्मावलम्वीले ३३ कोटी देवीदेवतालाई पूजा गर्ने भए पनि ‘स्वर्गमा स्थान पाउनु’ तिनीहरूको आराधनाको अन्तिम गन्तव्य हो । नेपालको राजनीतिमा पनि विभिन्न विचारधारा र मार्गचित्र बोकेर पेशेवर राजनीतिज्ञहरू आआफ्नो माल विकाउने होडबाजीमा छन्, तर यी झुत्रे हुन वा सर्वहारा हुन, यी कसैले पनि आधारभूत रूपमा बहुदलीय संसदीय राजनीतिक प्रणालीभन्दा पृथक नौलो विचारधारा जन्माउन सकेका छैनन् । यीनका लागि यीनीहरूको राजनीतिक रोडम्याप, हिन्दू धर्मावलम्वीले झै ‘स्वर्गमा स्थान पाउनु’ मा मात्रै सिमित देखिन्छ ।

यस क्रममा मैले यहाॅ पहिलेको एमाले पार्टीका महासचिव मदन भण्डारीले प्रतिपादन गरेको भनिएको जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज) सम्बन्धमा मेरो बुझाई लेख्ने जमर्को गरेको हु ।

यो जबज नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का स्थापनाकालीन नेताहरू पुष्पलाल श्रेष्ठ, डा. केशरजंग रायामाझी र मनमोहन अधिकारी जस्ताको राजनीतिक लाइनभन्दा कसरी फरक थियो वा छ भन्ने कसैले पनि तुलनात्मक विश्लेषण गरेको आलेख आजसम्म मैले पढ्न पाएको छैन । मदन भण्डारीको जबज, राजतन्त्रकालीन बहुदलीय संसदीय व्यवस्थालाई कसरी आफ्नो पक्षमा बढीभन्दा बढी उपयोग गर्ने नीति हो, त्योभन्दा बढी थप विशेषता यसमा के छ, मैले बुझेको छैन ।

यस आधारमा नेकपाका तत्कालीन महासचिव डा. केशरजंग रायामाझीले पहिलो बहुदलीय संसदीय कालको आसपास (सन् १९५५-६५) तिर लिएको कम्युनिष्ट लाइन र यो आजको जवरजस्त चर्चित जबज बीच तात्विक अन्तर मैले केही पनि देखेको छैन । आज देशले डा. माझीले लिएको कम्युनिष्ट विचारगत लाइन र मदन भण्डारीले लिएको कम्युनिष्ट विचारगत लाइनभन्दा मुलुक क्रमशः ६० वर्ष र ३० वर्षअघि छलाङ्ग मारेर राजतन्त्रकालीन बहुदलीय संसदीय प्रणालीलाई औचित्यहीन सावित गर्दै गणतन्त्रकालीन बहुदली संसदीय प्रणालीमा पुगिसकेको छ ।

सर्वप्रथम, ती दुवै विचार आजको समकालीन नेपालसित मेल खादैनन, मेरो विचारमा नेपाली कम्युनिष्टका ती दुवै बैचारिक धार आजको समयका लागि अर्थहीन छन् ! मेरो बुझाईमा, यी दुवै कम्युनिष्ट धारका प्रणेता र प्रयोगकर्ताले तात्विक रूपमै नेपालमा राजतन्त्रको राजनीतिक उपस्थितिलाई आत्मसात गरेका थिए वा राजतन्त्रको वैधानिकतालाई स्वीकारेका थिए !

यहाॅनिर मैले जान्न चाहेको कुरा, ती दुवै बैचारिक मान्यताका पृष्ठपोशक हुन् वा जो आफूलाई विचार अनुवर्ति उत्तराधिकारी सम्झन्छन्, तिनीहरूको जबज सम्बन्धी समसामयिक सैद्धान्तिक व्याख्या के हो? के उनीहरू गणतन्त्रकालमा पनि राजतन्त्रकालीन जनताको बहुदलीय जनवाद नै चाहन्छन् ? उनीहरूको राजनीतिक गन्तव्य त्यही हो ? मैले कथित जनताको बहुदलीय जनवादको बैचारिक धार अवको नेपालको ब्यबहारिक राजनीतिमा प्रयोजनहीन ठानेको छु, र त्यो बैचारिक भंगालो मेरो विचारमा प्राज्ञिक बहसका लागि मात्रै सिमितीकरण भएको छ ।

मलाई र आम नेपाली जनतालाई समेत जबजका भाष्यकार र व्याख्याकारहरूबाट इमान्दारीपूर्वक आलोकित पारियोस्,

१) के कम्युनिष्ट सिध्दान्तको राजनीतिक आधार वा परमधाम आखिर बहुदलीय संसदीय पद्धति नै हो? यदि होइन भने के हो?

२) आजको दिनमा नेकपामा जबज नीतिको व्यावहारिक प्रयोग भइरहेको छ कि छैन ? अन्तरआत्माको कुरा बोल !

३) यदि, आजको नेकपाले जबज छोडेको छैन भने जबजको बैचारिक धार आजका दिनमा राज्यको सोपानमा राष्ट्रप्रमुख पदमा विधाकुमारी भण्डारी र प्रधानमंत्री पदमा केपी ओली पदासिन भई नेकपाको दुई तिहाई बहुमतको हाराहारीमा संघीय संसदमा उपस्थितिले, जबज बैचारिक धारको रूपमा राजनीतिक सफलताको उत्कर्षमा पुगेको हो वा होइन ?

हिजोका दिनका नेकाका ‘झुत्रे’ अवका दिनमा ‘झुत्रे’ नरहेको, आजको यथार्थ हो ! ईतिहास जस्तै यथार्थ पनि निर्मम हुनसक्छ । नेकपामा पनि सर्वहारा अर्थात, तन्नम र हरिकंगालहरू ‘ट्रेडमार्क’ र ‘भोट बैंक’ मात्रै हुन् ! सर्सर्ति हेर्दा, कम्युनिष्ट र कोरोना भाइरस बीच प्रवृत्तिगत भिन्नता देखिदैन, दुवै आफ्नो स्वरूप बदल्न माहिर छन् । यसरी गम्दा, जबज पनि राजतन्त्रकालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (तत्कालीन अवस्थामा एमाले) को एक स्वरूप मात्र थियो ! अस्तु: !

HT

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *