डा. विश्व पौडेल ।
छ वर्ष जति अघि गर्मीमा म वीरगंजबाट गाडी चलाउँदै चितवन फर्कदै थिएँ । पथलैयामा एकजना पश्चिम चितवनतिरका अपरिचित प्रहरी इन्स्पेक्टरले ’लिफ्ट’ मागे । ति कलैयामा प्रहरीको महिला सेलमा काम गर्ने रहेछन् (मैले ठीक सम्झेसम्म) । कुरा गर्दै गाडीमा फर्कदा महिला अधिकारका धेरै कुरा बुझ्न पाइयो ।
उनका अनुसार बारा र वरिपरीका जिल्लामा धेरैजसो महिलाहरु तथाकथित सर्पदंशले मरे भन्ने घटना धेरै हुन्थे। शौचालय घर बाहिर हुने भएकाले ति महिलाहरु बेलुकापख शौचालय जाँदा सर्पले टोकेर विते भनेर भवितव्य मृत्यु भयो भन्ने narrative निर्माण गरिने चलन थियो । प्रहरीको महिला सेलले त्यसरी भवितव्य भन्दै महिलालाई जलाउन रोक्ने काम धेरै गर्यो । उनका अनुसार महिला आयोग यस्तो कुरामा निकै सक्रिय हुने गथ्र्यो ।
त्यसबाहेक उनले पञ्चायती बसेर बलात्कारका घटना मिलाउने मुद्दाहरुको बारेमा पनि मलाई बताए । एकपटक सानी बालिकालाई बलात्कार गरेपछि यस्तै गरेर पञ्चायतले मिलाएछ । तर प्रहरीले बलात्कारीलाई खोजी रहेकोरहेछ । पञ्चायतीहरु हामी त मिलिसक्यौं भन्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालय आएछन् । प्रहरीको मुद्दा फिर्ता लिने हो भने मिलापत्र जिल्ला कार्यालयमै आएर गर्नुपर्छ भनेर प्रहरीका डिएसपी र अरुले भनेपछि उक्त बलात्कारी प्रहरी कार्यालयमा आएछ । त्यहिबेला प्रहरीले पञ्चायती र बलात्कारी सबैलाई समातेछन् ।
पछि KUSOM मा मैले मेरा MPhil का विद्यार्थीहरुलाई यस्ता सामाजिक मुद्दा (तथा महिला आयोग को प्रभावकारीता ) बारेमा अध्ययन गर्न प्रोत्साहित पनि गर्न खोजें । अहिले जबजब बलात्कारका मुद्दाका कुरा आउँछन्, मलाई भने यसको दीर्घकालिन समाधान के होला भनेर सोच्दा ति प्रहरी अधिकृतले भनेका कुराहरुको सम्झना आउँछ ।
प्रहरीभित्र सक्रिय महिला सेल, महिलाहरुको अधिकारलाई गम्भीरतापूर्वक लिने प्रहरी अधिकृतहरु, अधिकारयुक्त र स्रोतयुक्त महिला आयोगले पनि धेरै काम गर्नसक्दा रहेछन् भन्ने त्यसदिन मलाई लागेको थियो । तर मैले बुझेसम्म महिला आयोगहरुको प्रभावकारिता आदिको राम्रो अध्ययन अझै हुनसकेको छैन र धेरै नेताहरुमा ति आयोगलाई स्रोत दिनुपर्छ कि पर्दैन भन्नेमा कुनै ठोस धारणा बनिसकेको पनि छैन । हामी जनता पनि गहिरो अध्ययन गरेर यस समस्याको समाधान खोज्ने भन्दा पनि बलात्कारीलाई फाँसी दिनुपर्छ वा त्यसको यो वा त्यो अंग काट्नुपर्छ भन्नेमा नै सीमित छौं।
