केशवप्रसाद भट्टराई ।
१. नेपालमा कुनै पनि सरकारलाई विपक्षी दलहरूले प्रहार गर्नु पर्यो भने त्यस्तो प्रहारको आरम्भ भारतबाट हुन्छ ।
सरकारलाई भारतसँग जोरेर त्यो शुरू हुन्छ !
सात साल पछिको मातृका सरकार भन्नोस्, १६ – १७ सालको वीपीको सरकार लिनोस वा अहिलेको ओली सरकार वा वीचका सरकारहरू !
सवैकुराको लागि भारत —
सरकारमा पुग्न भारत, टिक्न भारत र सरकारबाट हट्न भारत !
मन्त्री बन्न भारत, मन्त्रीबाट हट्न भारत !
नेपाल सरकार र विपक्षी दलवीच सम्झौताकालागि भारत !
अनि यहाँका दुई दल वीचको सम्बन्ध जोड्न भारत र तोड्न भारत ।
उच्च संवैधानिक पदहरूमा पुग्न भारत, हट्न भारत !
२. आफ्नो सत्ता रोहणकोलागि भारतको निरन्तर कृपा र आशिर्वादको नेहोरा गर्नेहरू जब असफल हुन्छन् उनीहरू उग्र भारत विरोधी बन्छन् ।
भारत सरकारको कुनै कनिष्ठ अधिकारी ले यसो कुनै इशारा गर्ने बित्तिकै त्यो भारत विरोध छु मन्तर ।
नेपालले कि आत्मसमर्पण गरेको छ कि अति विरोध ।
सार्वजनिक प्रचार राजनीतिको खपथकोलागि बाहेक भारतलाई उसको नेपाल नीतिमा —
“यो यो ठाउँमा यो यो दोष छ,
यो यो कारणले दुई देशको सम्बन्धमा समस्या र आशंका बढेको छ,
तिमीले नेपालको हकमा यो यो कम गर्नु पर्दछ,
हामी यो यो गर्दछौँ र थप अरु केही छ भने भन”
भनेर दुई मुलुकको सरकार स्तरमा आजसम्म वार्ता भएकै छैन ।
वार्ताको नाउमा सस्तो र अप्रमाणित राजनीतिक प्रचारवाजी गरेको छ ।
३. भारतले त गर्न हुने नहुने केही पनि बाँकी राखेको छैन ।
न राजनीतिको मर्यादा राखेको छ न कूटनीतिको !
एउटा मुलुकको वैधानिक सरकार विरूद्ध हतियारधारी आतंककारी गतिविधिसम्मलाई उसले प्रोत्साहन, समर्थन र संरक्षण गरेको छ ।
त्यो भनेको नेपाल विरूद्धको आक्रमण नै हो ।
आफ्नो सेना पठाएन ।
तर विद्रोही सेना निर्माण गर्न सघाएको घाम जत्तिकै टड्कारो छ ।
नेपालको राष्ट्रिय सेनालाई हतियार, गोला, वारूदको आपूर्ति बन्द गर्ने,
कुनै पा‘नि मुलुकलाई त्यस्तो सामग्री आपूर्ति नगर्न दवाव दिने तर बिद्रोही –गुरिल्ला सेनालाई हर प्रकारले सहयोग गर्ने काम उसले गरेकै हो ।
अनि नेपाल सरकारसँग हतियारधारी र आफैँले आतंककारी घोषणा गरेको ,
बिद्रोही –गुरिल्ला सेनाहरूको पक्ष वा प्रतिनिधि भएर प्रस्तुत भएकै हो ।
४. त्यसलाई रोक्ने राष्ट्रिय क्षमता आर्जन गर्न नसकुञ्जेल उसले त्यो गरिरहन्छ ।
तर के बुझ्नु पर्दछ भने भारतको साथ, सहयोग र सहानुभूति बेगर त्यस्तो राष्ट्रिय क्षमता पनि हामी आर्जन गर्न सक्दैनौ !
सकेनौ ।
यो बिडम्बना हामी सँग छ र एउटा सन्तुलित र व्यवहारिक भारत सम्बन्ध व्यवस्थित गर्न नसकुञ्जेल रहिरहन्छ ।
भारतको त्यस्तै कर्म–कुकर्मको बलमा नेपालमा सत्तामा आउन नचाहने कुनै दल छैनन् भन्न हुन्छ, सकिन्छ ।
अनि त उसले पनि गरिरहन्छ ।
त्यस्तो गर्नेलाई दण्ड दिने राज्य क्षमता नै नेपालले राख्दैन !
जसको नेपाल बाहिर आड छ , तिनका विरूद्ध राज्य बोल्नै सक्दैन ।
उभिनै सक्दैन ।
त्यसैले पनि नेपालको स्वतन्त्रता र प्रभुसत्ता धेरै सङ्कुचित र सीमित बन्न पुगेको छ ।
नेपालमा छ, आठ महिना , एक दुई वर्षमा सरकारहरू फेरिइ रहने अभ्यासमा दलहरूलाई सरकारबाट हट्न–हटाउन पनि भारत चाहिन्छ ,
नयाँ सरकार बन्न पनि भारत चाहिन्छ ।
जो सरकारमा आयो ऊ भारत समर्थक जो हट्यो ऊ भारत विरोधी ।
केही समयपछि भूमिका बदलिन्छ नेपालमा भारतको समर्थक र विरोधी समूह पनि फेरिन्छ ।
उसले गरिआएको काम अर्कोले गर्दछ र अर्कोले गरिआएको उसले ।
पात्र फेरिन्छन् तर उही भाषा , उही लबज, उही भाव भंगिमा अर्कोले ग्रहण गर्दछ !
५. अर्को कुरा भारत ठूलो मात्र होइन, धेरै भारत छन् नेपालमा ।
मोदी भारत, सोनिया भारत, सीताराम येचुरी भारत, नक्सली भारत, पाकिस्तानी काश्मिरी भारत, जे एन यु भारत, दिल्ली र वनारस विश्वविद्यालय भारत,शिव सेना भारत, आर. एस. एस. भारत , विहार भारत, बङ्गाल वा युपी भारत ।
त्यहाँका गृह र रक्षा मामिलाका, सुरक्षा एजेन्सीहरूका अलग अलग भारत ।
ती सवै भारतका प्रतिनिधि, प्यादा वा गोटी नेपालमा परस्पर लड्छन् र महान राष्ट्रवादी नेपाली बन्दछन् ।
तर उनीहरू सवैले नेपाललाई नै भारत बनाइरहेका हुन्छन् ।
नेपालमा भारत राष्ट्र सानो अनि मोदी भारत, सोनिया भारत, सीताराम येचुरी भारत,नक्सली भारत, पाकिस्तानी काश्मिरी भारत आदि धेरै ठूला पनि देखिन्छन्
६. अनि यहाँ ओलीजीको भारत एउटा छ,
प्रचण्ड–बाबुरामजीको अर्को,
माकुने–झलनाथको अर्कै भारत छ ।
फेरी देउवाजीको फरक भारत छ, पौडेलजी र सिटौलाजीको अर्कै छ ,
महन्तजीको एउटा भारत छ उपेन्द्रजीको अर्कै !
नेपालका मिडिया हाउसहरूको पनि अलग अलग भारत छ ।
यी सवै भारत पनि नेपालमै लड्छन् !
७. समस्या न भारत एउटा छ , न नेपाल एउटा ।
धेरै भारत र धेरै नेपाल !
नेपालले पहिला यौटै भारत रोज्नु पर्दछ ।
त्यो भारतसँग एउटा नेपाल माग्नु पर्दछ ।
एउटै नेपाल बन्नै पर्दछ ।
नेपाल सग्लै रहने हो,
चीरकाल पर्यन्त वास्तविक रूपमै स्वतन्त्र र प्रभुसत्ता सम्पन्न भएर रहने हो,
नेपाल राष्ट्र भएर रहने हो भने ,
पहिला नेपाल यौटै बन्नु पर्दछ ।
अनि त्यो एउटै भारतसँग एउटै नेपालले नेपालका र भारतका परस्पर हित, सुरक्षा, एकता, विकास र समृद्धिका लागि एउटा स्थायी चरित्रको वृहत एकीकृत राष्ट्रिय सन्धि गरेर नेपालमा धेरै भारत र भारतका लागि धेरै नेपाल बन्ने स्थितिलाई सदाका लागि कठोरतापूर्वक अन्त्य गरिनु पर्दछ ।
त्यसो गर्न अस्वीकार गर्नुको अर्थ नेपालको सुरक्षा, स्थिरता र स्वतन्त्रतामाथि निरन्तर हस्तक्षेप र दवाव निर्माण गर्नु हो ।
नेपालको सुन्दर र सुरक्षित भविष्यको ढोका थुन्नु हो ।
भारतका वृहत हित र सुरक्षा सरोकारहरूमा नेपाल संवेदनशील बन्नै पर्दछ ।
त्यसलाई बोक्ने सवल संरचना मुलुकले दिनै पर्दछ ।
दुवै मुलुकले बलियो कानुन बनाएर , बलियो सन्धि गरेर त्यसलाई लागू गर्नु पर्दछ ।
सवल र सशक्त कानुनी शासन मुलुकलाई दिनु पर्दछ ।
जसले दिए पनि हुन्छ , तर दिनु पर्दछ ।
८. भारतसँगको सम्बन्धको स्तर र महत्वलाई जस्ताको तस्तै बुझ्ने र अंगिकार गर्ने सन्धि ,
त्यसलाई लागू गर्ने बलियो कानुनी संरचना,
नेपाल वा भारतका कुनै पनि दल र सरकारले हस्तक्षेप वा आफूखुशी तलमाथि गर्न नसक्ने र त्यस्तो तलमाथि गर्नेका विरूद्ध दुवै देशले दुवै देशमा कानुनी उपचार पाउने र आवश्यकता अनुसार दुवै देश अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयसम्म जान पाउने व्यवस्था गरेर मात्रै यो जटील र अनिश्चित बन्दै गएको विश्व व्यवस्थामा !
बाँच्ने राष्ट्रिय सामर्थ्य आर्जन गरेर मात्र बन्न सक्दछ नयाँ नेपाल ।
त्यसलाई बलियो राष्ट्रिय आधार दिन, राजनीति र समाजमा कायम विकृति, भ्रष्ट आचरण र अराजकतालाई नियन्त्रण गर्न,
कुनै पनि नेता , शासक वा प्रशासकलाई कानुनको दायरामा ल्याउन सक्ने,
एउटाको पद खोसेर अर्कोलाई दिँदैमा ,
एउटालाई हटाएर अर्कोलाई राख्दैमा ,
विभिन्न नाउमा मुलुकभर हजारौँ हजार राजनीतिक जागिरे हरूको भर्ती खोल्दैमा ,
राज्य कोष र मुलुकका प्राकृतिक साधन र स्रोतहरूमाथि निर्मम दोहन र शोषण गर्ने वर्गहरु खडा गर्दैमा नयाँ नेपाल बन्ने भए बनिसक्थ्यो ।
यति अवधिमा धेरै मुलुकले आफूलाई नयाँ बनाएका छन् ।
९. अन्त्यमा भारतको विकल्प भारत हो ,
भारत मात्रै हो !
चीन वा अर्को मुलुक भारतको विकल्प हुनै सक्दैनन् ।
यातायात र संचारको सुविधाले नेपाल र चीनलाई जति नजिक बनाए पनि त्यसले नेपालको भौगोलिक अवस्थिति , सामाजिक र सांस्कृतिक सम्बन्धको विकल्प दिन सक्दैन ।
हो कुण्ठाको राजनीति गर्न, वैचारिक कुण्ठा पोख्न र वुद्धि विलास त जति पनि गर्न सकिन्छ !
त्यसैले भारतलाई भारतकै रूपमा,
चीनलाई चीनकै स्थितिमा र अमेरिकालाई उसकै हैसियतमा स्वीकारेर मात्रै हामी वास्तविक राष्ट्र र देशभक्त बन्न सक्छौं !
नेपालको वर्तमान त खोस्यौँ –खोस्यौँ , तर नेपाललाई उसको सुरक्षित र सुखद भविष्य दिन सक्छौँ !
